Terug

Schedelbasischirurgie

Het team schedelbasischirurgie behandelt afwijkingen in de schedelbasis, of verkrijgt via de schedelbasis toegang tot afwijkingen in de hersenen. De meest voorkomende afwijkingen die op deze manier worden behandeld, zijn gezwellen.

Wat is Schedelbasischirurgie uitklapper, klik om te openen

Schedelbasischirurgie is een complexe aangelegenheid, want het omvat het doorkruisen van de schedelbasis om een gezwel bloot te leggen en te verwijderen, terwijl de belangrijke zenuwen en bloedvaten die de schedelbasis passeren, moeten worden behouden. Ook dient hersenretractie (het opzij houden van de hersenen) te worden vermeden.

De uitdaging van schedelbasischirurgie is om de ideale route naar de afwijking te selecteren. De chirurgische benadering van de tumor kan vaak enkele uren duren. In speciale gevallen wordt een operatie in 2 fasen uitgevoerd: een eerste stap om toegang te krijgen tot de laesie en deze bloot te leggen en een tweede fase om deze te verwijderen.

Het verwijderen van deze schedelbasis gezwellen, die tot de meest uitdagende laesies behoren die in het lichaam moeten worden geopereerd, gaat soms gepaard met een aanzienlijk chirurgisch risico.

Meer informatie uitklapper, klik om te openen

Chirurgische technieken

Enkele voorbeelden van de specialistische chirurgische technieken die wij kunnen toepassen, zijn:

Gecombineerde petrosectomie benadering

Bij de gecombineerde petrosectomie benadering creëren we twee paden door het bot aan de zijkant van de schedel, achter het oor. In dit bot bevinden zich het gehoor- en evenwichtsorgaan en belangrijke zenuwen en bloedvaten. De gecombineerde petrosectomie maakt het mogelijk om diepe en complexe gezwellen te bereiken met een betere invalshoek, waardoor retractie van de hersenen (het opzij houden van de hersenen), tot een minimum wordt beperkt.

Afbeelding: Anatomische schets van de gecombineerde petrosectomie operatie

Translabyrinthaire benadering

Het rotsbeen bestaat uit een aantal belangrijke onderdelen (aangezichtszenuw, ader, slagader, evenwichtsorgaan, smaakzenuw, gehoororgaan, hersenvliezen met hersenvocht) die gespaard moeten blijven als er in geopereerd wordt (bijvoorbeeld vanwege een brughoektumor). Er moet langs deze structuren gewerkt worden waarbij deze gezien en gespaard worden. Dit gelukt over het algemeen zonder problemen tenzij de tumor bijvoorbeeld al een (of meer) van de structuren heeft aangetast (bijvoorbeeld gehoorverlies, verstopte ader, etc.).

Als we langs alle structuren de diepte in werken richting de tumor zal (een deel van) het labyrint (evenwichtsorgaan) weggehaald worden. Dit noemen we de translabyrinthaire benadering. Dit gebeurd meestal als het evenwichtsorgaan en (een groot deel van) het gehoor reeds uitgevallen zijn door de aanwezige tumor die er net achter zit (brughoekregio).

De operatieve benadering duurt ongeveer 2 uur vanaf het openen van de huid. Nadien geschiedt de tumorresectie (nauwe samenwerking tussen neurochirurg en KNO chirurg) waarbij de tumor zoveel als mogelijk verwijderd wordt waarbij de belangrijkste structuren (aangezichtszenuw en hersenstam) gespaard blijven.

Dit zorgt er meestal voor dat een kleine zeer vastzittende tumorrest achtergelaten wordt op de aangezichtszenuw zodat patiënten nog symmetrie in het gezicht behouden en er dus geen (of tijdelijke) zenuwuitval na de operatie is; het verwijderen van de tumor beslaat tussen de 3 uur en 10 uur afhankelijk van hoe groot en hoe vast de tumor in de brughoek zit. Nadien wordt “het gat” richting de brughoek opgevuld met buikvet en weefsellijm, de wond wordt gesloten met hechtingen.

Na de operatie kunnen complicaties ontstaan. één ervan is liquorlekkage (lek van hersenvocht), een andere is uitval van de aangezichtszenuw, nabloeding, slikproblemen of meningitis (hersenvliesontsteking). Deze complicaties worden weinig gezien, nog zeldzamer komt het voor dat er aanvullende behandelingen nodig zijn (liquordrain plaatsen, heroperatie).Voorzorgsmaatregelen worden altijd genomen rondom de operatie om dit tot een minimum te beperken (drukverband, vermijden drukverhogende momenten, neuromonitoring technieken tijdens de operatie, antibiotica).       

De herstelperiode van een operatie (wanneer de dagelijkse activiteiten van voor de operatie weer helemaal hervat kunnen worden) duurt ongeveer 6 weken. Nadien is het (nog) niet helemaal als tevoren maar kunnen patiënten wel weer alle activiteiten (werk, privé, sport, etc.) oppakken. Controles volgen in de maanden erop bij (1 van) de twee chirurgen die de operatie bij de patiënt hebben verricht. Op termijn volgt ook controle beeldvorming (MRI scan) om eventuele resttumor op te volgen.

Hieronder een voorbeeld van een translabyrinthaire benadering: het grijs gearceerde gebied beschrijft de “route” van buiten-naar-binnen tot bij de tumor.

Afbeelding: Courtesy from: Atlas of Neurotologic and Lateral Skull Base Surgery, Oghalai and Driscoll. Springer-Verlag Berlin 2016

Endoscopische endonasale benadering

De endoscopische endonasale benadering is een innovatieve chirurgische techniek die wordt gebruikt om gezwellen via de neus te behandelen met een endoscoop (een camera in een langwerpige buis) en speciale instrumenten. Door een endoscopische endonasale benadering kan de schedelbasis chirurg veel moeilijk bereikbare afwijkingen behandelen zonder een incisie te maken in de hoofdhuid of in het gezicht. De meest voorkomende gezwellen die we op deze manier behandelen zijn het hypofyse adenoom en het craniopharyngeoom. 

Afbeelding: Anatomische schets van de structuren in de schedelbasis die zichtbaar kunnen worden door de endoscoop tijdens een endonasale benadering.

Minimaal invasieve endoscopisch geassisteerde ‘sleutelgat’ benadering

Naast endoscopische endonasale benaderingen om gezwellen door de neus te verwijderen, verricht ons team andere minimaal-invasieve transcraniële technieken om de grootte van de incisie en opening in de schedel te minimaliseren. Deze technieken combineren meestal het gebruik van een operatiemicroscoop en een endoscoop om diep gelegen laesies te bereiken.

Voor de supraorbitale benadering (welke een van de meest gebruikte sleutelgat benaderingen is), wordt de incisie in de wenkbrauw geplaatst en wordt een kleine schedel opening ter grootte van een muntstuk uitgevoerd. Het gebruik van een endoscoop door deze kleine openingen maakt het ook mogelijk om gebieden te zien "om de hoek", die de microscoop niet kan laten zien.

Afbeelding: Schets van een wenkbrauw ‘sleutelgat’ benadering waarbij de positie en de grootte van de incisie en het schedelluik is aangegeven.

Schedelbasischirurgie en het UMC Utrecht uitklapper, klik om te openen

Multidisciplinaire aanpak

Het blijkt dat een goed getraind multidisciplinair team essentieel is om schedelbasis gezwellen effectief te behandelen. Daarom leggen wij elke patiënt met een schedelbasis afwijking, afhankelijk van het type gezwel, voor aan één van onze verschillende gespecialiseerde schedelbasis werkgroepen. Er zijn drie werkgroepen te noemen:

  1. Laterale schedelbasis werkgroep (voor schwannomen)
  2. Oculocefale werkgroep (voor meningiomen & orbitatumoren)
  3. Hypofyse werkgroep (voor adenomen & craniopharyngeomen)

Naast schedelbasischirurgie kan chemotherapie en / of radiochirurgie of radiotherapie nodig zijn, afhankelijk van het type tumor en de aanwezigheid van eventuele rest na een operatie (geregeld komt het voor dat delen van een gezwel niet worden verwijderd vanwege een hoog risico op verlies van essentiële functies).

De deelname van meerdere specialisten (zoals neurochirurgen, KNO-chirurgen, radiotherapeuten, oncologen, endocrinologen en radiologen) aan de besluitvorming maakt het mogelijk om voor een bepaalde patiënt de beste therapeutische strategie te kiezen. Het uiteindelijke doel is om groei van het gezwel te controleren met herstel of behoud van de kwaliteit van leven.

Gezwellen in de schedelbasis worden hier behandeld met de steun van een multidisciplinair team vanuit de volgende afdelingen:

Schedelbasisteam 

Het chirurgische behandelteam schedelbasis van het UMC Utrecht bestaat o.a. uit de volgende specialisten:

Chirurgische expertise

Ons team is gespecialiseerd in schedelbasischirurgie en beheerst alle chirurgische benaderingen, technieken en technologieën die worden gebruikt om dit soort operaties uit te voeren.

We zijn ervaren in het uitvoeren van algemene chirurgische benaderingen in de schedelbasis, zoals de frontotemporale, frontobasale, retrosigmoidale, ‘far lateral’, en trans-orbitale benaderingen.

De operaties van schedelbasis gezwellen worden vaak uitgevoerd door een gespecialiseerd multidisciplinair team die speciale aanvullende scholing hebben gehad in het buitenland, oftewel een fellowship in schedelbasischirurgie hebben gevolgd. 

Technische operatieve hulpmiddelen

Onze operaties worden uitgevoerd in operatiekamers met hooggekwalificeerd paramedisch personeel en moderne ‘state of the art’ chirurgische apparatuur:

  • Operatiemicroscoop
  • High Definition Endoscoop
  • Neuronavigatie
  • Intraoperatieve neuromonitoring van hersenzenuwen en zenuwbanen

Onderzoek & innovaties

Als team schedelbasischirurgie zijn wij binnen het UMC Utrecht gericht op het leveren van de beste zorg. Hierbij is het essentieel om  gedegen onderzoek te verrichten om deze zorg continu te verbeteren. Onze groep doet onderzoek naar verschillende facetten van schedelbasischirurgie en schedelbasis gezwellen. Om enkele voorbeelden te noemen: we innoveren op chirurgisch technisch vlak op het gebied van neuronavigatie en het voorkomen van hersenvocht lekkage. Daarnaast zijn we ook bezig met een verbeterde diagnostiek van meningeomen op basis van genetica.    

Ons gemeenschappelijk doel is om het best mogelijke chirurgische resultaat te bieden met de minste bijwerkingen en maximale kwaliteit van leven voor onze patiënten.

Contact uitklapper, klik om te openen

Voor vragen kunt u contact opnemen met de polikliniek Algemene en acute neurochirurgie

Telefoon: 088 75 588 60 (bereikbaar tussen 8.00 - 17.00 uur).